Có lẽ không một đô thị nào ở Việt Nam
ta mà lại không có quán cóc, đến mức đi trên mấy
con đường mới mở, hiện đại và to đẹp, vỉa hè
phẳng lỳ trống trơn, cứ thấy như thiêu thiếu một
cái gì. Cũng không ai cắt nghĩa được một cách
thấu đáo rằng tại sao lại gọi là quán cóc. Người
thì bảo tại nó phải nhảy như... cóc vì bị đuổi.
Người lại bảo bởi dáng ngồi như... cóc của khách
khi uống cà phê ở những quán này?... Có người
còn cắc cớ bảo: Sẽ ra sao nếu một ngày nào đó
các con phố ở Việt Nam không còn quán
cóc?
Quán
cóc gồm từ cà phê, chè chén, ăn sáng (phở, bún,
cháo...), đến các quán nhậu bình dân, lấy vỉa hè
làm... trụ sở. Lớn hơn các quán cóc là chợ cóc
(có nơi còn gọi là chợ xổm, chợ đuổi, căn cứ
vào... tư thế và dáng chợ), lấy lề đường và cả
lòng đường làm nơi họp... Tôi là kẻ thú ngồi cà
phê cóc nên xin khoanh lại ở các quán cà phê cóc
vỉa hè. Dù đi đâu, Hà Nội, Sài Gòn, Huế, Nha
Trang, Cà Mau, Châu Đốc hay Lạng Sơn, Bằng
Tường... tôi đều chọn những cái quán ở ngay vỉa
hè với những cái ghế chênh vênh, cái bàn khấp
khểnh, với những cú chạm chân chạm tay, né người
tránh nhau, ngồi trong tư thế mặt luôn quay ra
ngoài đường, bạn thử mà xem, thú
lắm...
Có một thực tế là cà phê cóc thường
ngon, lại rẻ, lại được mênh mông tầm mắt ngắm
người ngắm phố. Trong khi các quán cà phê khách
sạn, cà phê nhà, cà phê vườn... giá từ năm bảy
ngàn đến trên chục ngàn thì cà phê cóc chỉ hai
ngàn rưởi hoặc ba ngàn, mà lại tự do hít thở khí
trời, tất nhiên là... hít luôn cả rất nhiều bụi.
Đối với cánh nhà văn nhà báo thì cà phê cóc
chính là nơi tốt nhất để họ tiếp cận đời sống và
trao đổi thông tin. Cũng xin nói luôn, cà phê
cóc trong Nam gồm một ly cà phê và một ấm trà,
nếu hết kêu thêm chứ không như miền bắc, cà phê
là cà phê, trà là là.
Cái
thói quen uống cà phê sáng cũng chả biết nó du
nhập vào xứ ta từ khi nào, nhưng bây giờ thì đã
trở thành một nhu cầu phổ biến đến mức giống như
phàm đã là đàn ông thì phải... uống cà phê sáng,
đặc biệt là ở phía nam. Mà chả cứ đàn ông, các
bà các cô các chị cũng chả thua kém gì, cũng
lóng lánh lung linh mướt mát thơm lừng từ cà phê
trong nhà đến vỉa hè, mà lại còn uống đặc hơn,
ít đường hơn cánh đàn ông. Và cũng sẽ thật thú
nếu buổi sáng bên ly cà phê đặc quánh bốc khói
thơm ngát ta lại gật gù cùng tờ báo cũng đang...
nóng hôi hổi. Các quán cà phê cóc nắm được "gu"
này của khách nên bây giờ thường kiêm luôn sạp
bán báo lẻ. Ai mua thì bán, dừng xe bên đường
kêu báo là chủ xăng xái mang ra, còn các vị
khách ghiền cà phê thì... đọc cọp. Đọc báo nơi
quán cóc có cái thú là vừa đọc vừa... bình luận,
vừa phát biểu chính kiến. Có khi ông nhà báo cãi
nhau với ông xe ôm như mổ bò, bà bán vé số phê
bình ông bộ trưởng nhân một vụ gì đó trên báo,
vô cùng bình đẳng và thú vị... Cà phê níu báo,
báo níu cà phê, như kiểu quảng cáo bây giờ hay
gọi là "Hai trong một", thế mà cũng "buôn thất
nghiệp, lãi quan viên" lắm, bằng chứng là chả
thấy quán cóc nào sập tiệm, mà lại còn có cơ
phát triển.
Thú thực là sẽ thấy quạnh vắng thật nếu
một ngày nào đó không còn quán cóc trên đường.
Nhưng nếu cứ phát triển tràn lan thì cũng có vẻ
ảnh hưởng đến văn minh phường phố và cả giao
thông. Nhưng quán cóc, nó không chỉ là quán cóc,
nó chính là một phần đời sống tâm hồn người đô
thị, nó là cái góc khuất ở ngay mặt phố, chứa
đầy kỷ niệm, đầy mới lạ và cả những phát hiện.
Té ra, quán cóc nó không chỉ là... quán cóc. Nó
còn là cái gì rất xốn xang, rất đời. Nó cũng
phập phồng thở, trĩu nặng ký ức, trĩu nặng kiếp
nhân sinh, như tôi, như bạn, như cái giọt cà phê
đen sánh đang quặn lại trong phin kia để chiết
cho ta cái vị đắng tê người mà lại ma mị ảo ảnh
khiến ta cứ lâng lâng sướng khi nâng ly lên khẽ
nhấp ngụm đầu tiên... Nếu biết ngồi... khuất
khuất, đừng hung hăng bành trướng, khiêm nhường
nép mình lại một chút, tôi nghĩ, quán cóc vẫn
rất dễ thương trong ký ức mỗi người, và tiện
dụng nữa, tất nhiên rồi...
